Księżniczki – arystokratyczne, wytworne i dostojne papugi z Australii

Od lewej: księżniczka słoneczna, tarczowa i wspaniała

Autor tekstu: Andrzej Kosiorowski

Rodzaj księżniczek (Polytelis) obejmuje trzy unikalne, zjawiskowo piękne gatunki papug pochodzących z Australii: tarczową, wspaniałą oraz słoneczną. Ich oficjalną nazwę łacińską można przetłumaczyć jako „wytworny”, „szlachetny” lub „arystokratyczny” – i trzeba przyznać, że te dumne ptaki w stu procentach zasługują na to określenie. Choć w naturze stają się niestety coraz rzadsze, na całym świecie cieszą się ogromną i w pełni uzasadnioną popularnością w hodowlach wolierowych.

Dworskie korzenie i malarskie ryciny, czyli tajemnice nazw

Wbrew pozorom, w tej królewskiej rodzinie tylko jeden gatunek ma autentyczne, arystokratyczne korzenie historyczne. Mowa o księżniczce wspaniałej (Polytelis alexandrae). Słynny angielski ornitolog John Gould nazwał ją w swoim pierwszym opisie naukowym "Alexandrae" na cześć duńskiej księżniczki Aleksandry, która poślubiła późniejszego króla Anglii, Edwarda VII. Ponieważ Aleksandra przez 38 lat nosiła tytuł księżnej Walii, ptak ten na świecie bardzo często nazywany jest również księżniczką Walii. Pozostałe dwa gatunki otrzymały swoje „królewskie” polskie nazwy prawdopodobnie przez protekcję, jako bliskie krewniaczki z tego samego rodzaju.

Księżniczka tarczowa (Polytelis swainsonii) w starszych polskich podręcznikach figurowała jako papuga tarczowa, jednak wśród tradycyjnych hodowców do dziś funkcjonuje jej powszechna nazwa – barabanda. Wywodzi się ona od nazwiska wybitnego francuskiego malarza i ilustratora Jacques'a Barrabanda, który już w 1801 roku uwiecznił jej sylwetkę na rycinach obrazujących australijską faunę.

Najbardziej zagadkowa jest jednak Księżniczka słoneczna (Polytelis anthopeplus). Choć anglojęzyczni badacze nazywają ją "Regent Parrot" (co oznacza głowę państwa), to starsze pokolenia polskich i niemieckich hodowców znają ją wyłącznie pod nazwą papuga górska (niem. Bergpapagei), a starsi hodowcy do dziś nazywają te ptaki „Bergami”. Skąd wziął się ten przydomek? To zagadka, ponieważ ptaki te zamieszkują wyłącznie nizinne obszary leśne, blisko rzek i pól uprawnych. Prawdopodobnie nazwa ta zrodziła się, gdy pierwsi przyrodnicy spotkali te papugi nad rzeką Murray i zaobserwowali, że w drodze wyjątku gniazdowały one w szczelinach okolicznych skał, zamiast w typowych, głębokich eukaliptusowych dziuplach.

Statystyki, zagrożenia i podgatunki w naturze

Wszystkie trzy gatunki radzą sobie w swoim naturalnym środowisku bardzo różnie, co odzwierciedlają ich populacje:

• Księżniczka słoneczna: Występuje w formie dwóch odizolowanych geograficznie podgatunków. Podgatunek zachodni, uwieczniony w 1831 roku przez Edwarda Leara jako „papuga o kwiecistym upierzeniu” (stąd łacińskie anthopeplus – ukwiecona suknia), z powodu wielkich upraw pszenicy mocno się rozmnożył i jego populację szacuje się na 20 000 osobników (bywa uznawany za szkodnika). Z kolei podgatunek wschodni, żyjący wzdłuż rzeki Murray, drastycznie zmniejszył swoją liczebność i jest skrajnie zagrożony wyginięciem – w naturze pozostało zaledwie około 1500 sztuk!
• Księżniczka wspaniała: Zamieszkuje krzaczaste, rozległe sawanny w głębi Australii. Jest ptakiem wybitnie wędrownym, przemieszczającym się w małych grupach, a jej dzika populacja wynosi obecnie zaledwie około 5000 osobników.
• Księżniczka tarczowa: Żyje głównie w lasach południowo-wschodniej Australii, a jej liczebność w naturze szacuje się bezpiecznie na poziomie od 10 000 do 20 000 sztuk.

Dymorfizm płciowy, mutacje i charakterystyka hodowlana

Dla hodowców wielkim atutem rodzaju Polytelis jest wyraźny dymorfizm płciowy. Dorosłe samce mają znacznie bardziej jaskrawe, intensywne ubarwienie, podczas gdy samice noszą bezpieczne, stonowane, oliwkowo-pastelowe barwy ochronne. Wyraźnie widać to u księżniczki słonecznej – samiec posiada jaskrawożółte podbrzusze, szyję oraz głowę, przez co w locie wygląda jak lśniące słońce na niebie. U samców księżniczek tarczowych (baraband) pojawia się z kolei charakterystyczna, piękna czerwona wstęga na szyi. Młode ptaki wszystkich gatunków wyglądają jak dorosłe samice, a samce zyskują swoje ostateczne szaty dopiero w wieku od 13 do 18 miesięcy. W niewoli na przestrzeni lat wyhodowano również wiele unikalnych mutacji barwnych.

Księżniczki są doskonałym wyborem nawet dla początkujących pasjonatów – są ciche, mało wymagające, odporne i doskonale rozmnażają się w wolierach, gdzie bez problemu można je łączyć z innymi, nieagresywnymi gatunkami. W naturze żerują głównie na ziemi, poszukując nasion traw, kwiatów i pączków eukaliptusów czy akacji. Nie są więc tak typowymi, suchymi ziarnojadami jak np. papużki faliste czy nimfy – w domowej hodowli chętnie i łapczywie zjadają podawane im świeże warzywa, owoce oraz soczystą zieleninę.

Obalamy mity – odpowiedź na rewelacje z angielskiej Wikipedii

Jako doświadczony hodowca muszę stanowczo ostrzec Cię przed niesprawdzonymi informacjami z sieci. Nie wierz ślepo angielskiej Wikipedii, według której księżniczki słoneczne są tak potężnie odporne, że opiekun w ogóle nie musi przejmować się przeciągami w wolierze, oraz że w przeciwieństwie do innych papug nie wymagają one podawania gritów i żwirków wspomagających trawienie. To niebezpieczne błędy! Choć ptaki te są twarde, w naszym polskim klimacie absolutnie nie nadają się do całorocznego przetrzymywania w wolierach zewnętrznych bez dogrzewanego zimą schronienia. Przeciągi są zabójcze dla każdego ptaka, a odpowiednie minerały i grity w żołądku mięśniowym są kluczowe do prawidłowego rozcierania pokarmu.

Przez lata (szczególnie na podstawie starych publikacji z 2003 roku) uważano, że księżniczki nadają się wyłącznie jako ozdobne ptaki wolierowe i nigdy nie będą dobrymi domowymi pupilami. Nowoczesny ręczny wychów całkowicie zmienił te przekonania! W Papuziej Telewizji przedstawiliśmy już wiele gatunków uważanych dawniej za "dzikie" i "niemożliwe do oswojenia" – jak papuga czerwonoskrzydła czy rozella czarnogłowa – które dzięki ręcznemu odchowowi stały się wspaniałymi, głęboko zaprzyjaźnionymi domowymi pupilami. Dokładnie tak samo jest z księżniczkami: ręcznie wykarmiony samiec barabandy, księżniczki słonecznej czy wspaniałej potrafi stworzyć z człowiekiem niesamowitą, ufną i pełną miłości relację, choć ich naturalne zdolności do nauki mowy pozostają na skromnym poziomie.

Koniecznie obejrzyj nasz obszerny materiał wideo dedykowany całemu rodzajowi Polytelis, w którym Andrzej Kosiorowski pokazuje te arystokratyczne ptaki z bliska i omawia szczegółowo ich codzienne zachowania:

Pamiętaj, że prawidłowe ułożenie, zbilansowane posiłki oraz profilaktyka medyczna to fundament szczęśliwego życia każdego skrzydlatego przyjaciela. Aby zapewnić swojej papudze pełen dobrostan, koniecznie zapoznaj się z naszymi kompleksowymi przewodnikami, w których szczegółowo omawiamy takie tematy jak: pielęgnację i wychowanie papug, optymalne żywienie mniejszych i większych gatunków, a także sposoby na aktywne wzbogacenie środowiskowe klatek i stojaków i dbanie o ich zdrowie .

Zobacz naszą Ofertę średnich papug
Powrót do strony Opisy gatunków